Otostopçunun yazı serüveni

Mahmut Hamsici

Douglas Adams ın bilimkurgu harikası Otostopçunun Galaksi Rehberi , 1978 de radyo oyunuyla başlamıştı. Son olarak sinemaya da uyarlanan eser dünya çapında büyük bir hayran kitlesi yarattı.

1971 yılının bir yaz gecesi sırtında çantası, otostopla ülke ülke gezen on dokuz yaşındaki bir gezgin Avusturya nın İnnsbruck kentinde kafası kıyak, çayırlara uzanmış yatıyordu. Yanında Ken Welsh in kendisi gibi gezgin gençlerin kılavuzu niteliğindeki kitabı Otostopçunun Avrupa Rehberi vardı. Ve o gece yıldızları seyrederken galaksinin her şeyiyle ilgili bilgi içeren bir kitabın varlığının harika olabileceğini düşündü, keşke bir de Otostopçunun Galaksi Rehberi olsaydı. Aradan yedi yıl geçecek ve Douglas Adams adındaki bu genç bu fikrinden yola çıkarak hayalini kurduğu rehberin benzerini kendi yazacaktı.

Adams, edebiyat üzerine üniversite eğitimi gördü. Hem eğitimi sırasında hem mezun olduktan sonra çok çeşitli işlerde çalıştı. Hastanede hademelik, inşaat işçiliği, kümes temizlikçiliği, bir Arap aile için korumalık yaptı. Daha sonra BBC de Dr. Who dizisinde yapımcı ve senaryo editörü olarak çalıştı. Adams, bir süre sonra bilimkurgu içerikli bir radyo programı üzerine çalışmaya başladı. Programın yapımcısı Geoofrey Perkins, Adams ın o dönemde ne yapmak istediğini şöyle anlatıyor: \"Adams daha başından beri şovda özellikle seslerden de yararlanarak oldukça değişik bir şey yapmayı planlıyordu. O güne kadar kullanılmış tüm yapım tekniklerini kullanmak istiyordu.\"

Adams, Perkins ve ses mühendisleri proje için yeraltındaki bir stüdyoda haftalarca çalıştı. Bazen tek bir ses için bile saatlerce uğraşıyorlardı. Adams a göre bu bir delilik hâliydi: \"Şunu hissetim ki ben ve birlikte çalıştığım diğerleri o dönem için çığır açıcı bir şeyler yaratmak için çalışıyorduk. Bu bir delilikti.\"

Gündelik yaşamla dalga geçti
Otostopçu nun Galaksi Rehberi adlı bu program 8, 15, 22, 29 Mart ve 5, 12 Nisan 1978 de altı bölüm olarak yayımlandı. Yılın sonunda 24 Kasım da ise yedinci bölüm sunuldu. Program beklenmedik bir ilgiye mazhar olmuştu. Senaryonun konusu zeki bir mizahı ve bilimkurguyu birleştiriyordu. Adams, çılgınca olaylarla dolu canlı, satirik bir stil kullanıyor, gündelik yaşam ile dalga geçiyordu. Hikâye herhangi bir salı günü, Arthur Dent adlı tam bir tutunamayan olan dünyalının, müthiş bir baş ağrısı eşliğinde uyanmasıyla başlıyordu.

Dent in hayatı berbattır. Onun için bütün felaketler üst üste gelmiş gibidir. Evinin kapısına buldozer dayanmıştır, aynı gün en iyi arkadaşının bir uzaylı olduğu ortaya çıkmıştır. Çok daha kötüsü uzayda açılacak bir otoban yolunun güzergâhında yer aldığı için gezegenin kısa bir sürede yok edilmesi tehlikesi ortaya çıkmıştır. Arthur un hayatta kalabilmek için tek şansı vardır: Yakınlardan geçen bir uzay gemisine otostop çekmek ve uzayın derinliklerine açılmak. En iyi arkadaşı Ford Prefect in yardımıyla kendisini uzay gemisine atmayı başaran Arthur artık bilinmeyen dünyalara yelken açmıştır.

Kozmik yolculuğu sırasında evrenin gerçek doğasını keşfeder. Örneğin her gün kullandığımız ama pek de önemsemediğimiz bir havlunun bile, bir insanın taşıyabileceği en kullanışlı araç olabileceğini anlar. Yaşamın anlamıyla ilgili sırların perdesini aralar. Bu yolculuğu sırasında çok şaşırtıcı bir gerçekle daha karşılaşır. İnsanoğlunun yüzyıllardır cevabını bilmek istediği her sorunun cevabı elektronik bir kitapta yer almaktadır. Olağanüstü eğlenceli bu rehber kitabın ismi ise Otostopçunun Galaksi Rehberi dir.

Radyo programının büyük ilgi görmesi, birçok ödül kazanması üzerine İngiliz yayınevi Pan Books, Adams a seriyi kitaba dökmesini önerdi. İlk kitap, ilk dört radyo programının genişletilmiş hâliydi. 1979 Eylülü’nde yayımlandı ve Sunday Times ın çok satanlar listesinde kısa sürede zirveye yerleşti. Adams, bu başarıyı yakaladığı dönemde henüz yirmi yedi yaşındaydı. 1984 e gelindiğinde kitap birçok dile çevrilmiş ve bir milyonluk satış rakamına ulaşmıştı.

Filmi göremeden öldü
1980 lerin başında Adams, BBC Radio 4 için hikâyeye kaldığı yerden devam eden beş bölüm daha hazırladı. İkinci kitap Evrenin Sonundaki Restoran ise 1980 yılının sonunda yayımladı. Radyodaki beşinci bölümün genişletilmiş hâli olan ikinci kitap da ilki kadar başarılı oldu. BBC, 1981 de hikâyenin altı bölümlük televizyon dizisini yaptı. Dizi, üç dalda BAFTA ödülü kazandı. Üçüncü kitap Hayat Evren ve Her Şey 1982 de yayımlandı. Bu kitap da daha önceki iki kitapla birlikte New York Times ve Publishers Weekly nin en çok satanlar listesine girdi.

İki yıl sonra İnfocom firması, Adams ın da fikirlerinden yararlanarak hikâyeyin bilgisayar oyununu üretti. Oyun, bir romandan yola çıkarak hazırlanan ilk oyundu ve büyük başarı yakalayarak 350.000 kopya sattı. Dördüncü kitap Elveda ve Bütün O Balıklar İçin Teşekkürler, 1984 ün sonunda yayımlandı. Adams, yıllar sonra bu kitabı talep üzerine yazdığını itiraf edecekti: \"Elimden gelenin en iyisini yaptım ama, bilirsiniz işte, gerçekten kalpten yazmadım\". Beşinci kitap Çoğunlukla Zararsız ise 1992 de geldi.

Kitabın hüzünlü bir sonu vardı. Adams ın bununla ilgili açıklaması kendi yaşamının hikâyeleri üzerindeki etkisini gösteriyordu: \"Kasvetli bir kitaptı. Bunun nedeni ise çok basitti. Kişisel olarak çok kötü bir sene geçirmiştim.\" Adams ın kitapları, Otostopçu serisi dışındakilerle birlikte dünya çapında beş milyon sattı. Yeryüzünde tarikatvari bir hayran kitlesi yaratan Otostopçu nun Galaksi Rehberi ise yalnızca kitap olmakla kalmamıştı. Radyo oyununun kasetleri, CD leri, TV şovunun video ve DVD leri, çizgi film, bilgisayar oyunu hatta havlular piyasaya sürüldü. Adams 11 Mayıs 2001 de kalp krizi sonucu öldüğünde henüz kırk dokuz yaşındaydı. Öldüğü sırada The Salmon of Doubt isimli yeni bir kitabı üzerine çalışıyordu. Kitabı bitirememişti ama arkadaşları bir araya gelecek ve onun biyografisi, röportajları ve yazılarından oluşan kitabı aynı adla yayımlayacaklardı.

Beyazperde serüveni
Adams, hikâyenin film olması için 1983 ten itibaren girişimlerde bulunmuş ancak yapımcılarla anlaşma sağlanamamıştı. Film projesi Adams öldüğünde hız kazandı. Adams ın eski vekillerinden Ed Victor bu durumu şöyle açıklıyor: \"Ne tuhaftır ki, Douglas ın ölümünden sonra filme daha iyi yaklaşılmaya başlandı çünkü benim gibi birçok insan bu filmi onu bir anlamda onurlandıracağını düşünüyor.\" 2004 te çekimleri başlayan ve Garth Jennings in imzasını taşıyan film bugün Türkiye de de gösterime giriyor. ABD ve Avrupa salonlarına aylar önceden gelen filmle ilgi eleştiriler oldukça çeşitlilik gösteriyor.

Yapımı beğenenler kadar yerden yere vuranlar da var. Film beğenilsin veya beğenilmesin şu bir gerçek ki Adams ın kült eserinin (tüm kült eserler gibi) tadı ancak kitapları vasıtasıyla alınabilir.